4.3.1. Waarom gelijkenissen?

Jezus ging tegen willekeurige toehoorders niet uitgebreid preken, maar met behulp van kleine verhaaltjes en voorbeelden (gelijkenissen) illustreerde Hij allerlei concepten die met het leven binnen het Koninkrijk van de Hemel te maken hebben. Het zijn juist die gelijkenissen die zo kenmerkend zijn voor het onderwijs van Jezus.

Gelijkenissen: een andere manier van onderwijs

Het verschil met het onderwijs dat de mensen gewend waren van de farizeeën en de schriftgeleerden was dat Jezus hun geen lesjes leerden en regels oplegde, maar dat Hij hen op een ontspannen manier inwijdde in de denkwijze van God. Hij drong de mensen niets op, maar wees hen wel op de consequenties van het al of niet leven in verbondenheid met God. Hij bracht de zuivere waarheid van God, een waarheid die niet als een molensteen om je hals ligt, maar een bevrijdende waarheid. Een waarheid waarvan je diep in je hart aanvoelt dat die zuiver is en goed.

"U zult de waarheid kennen, en de waarheid zal u bevrijden." (Johannes 8:32, NBV2004)

Tegelijk sprak Jezus op een unieke manier met gezag: het gezag van zijn Zender:

"Ze waren diep onder de indruk van zijn onderricht, want hij sprak met gezag." (Lucas 4:32, NBV2004)

Wat zijn gelijkenissen?

Gelijkenissen zijn korte, eenvoudige verhaaltjes waarin een principe van het Koninkrijk van God wordt geïllustreerd. In elke gelijkenis wordt een beeld geschetst waarvan de betekenis door de luisteraars zelf moeten worden ontdekt. Daarom lees je bij sommige gelijkenissen: "Laat wie oren heeft goed luisteren." Bij andere gelijkenissen gaf Jezus uitleg over de betekenis ervan.

Gelijkenissen zijn gemakkelijk te begrijpen. De beelden sluiten aan bij de alledaagse belevingswereld van de mensen. Ze zijn vol met heel vanzelfsprekende waarheden en wijsheden, die de grenzen van het christendom overstijgen en ook binnen andere wereldgodsdiensten van toepassing zouden kunnen zijn. Sommige gelijkenissen zijn niet eens verhaaltjes, maar korte, krachtige vergelijkingen.

Als kind herinner ik me heel goed dat ik gelijkenissen altijd mooi vond als die bij de maaltijden uit de Bijbel werden voorgelezen. Al op heel jonge leeftijd waren ze te begrijpen en lieten een indruk bij me achter van: dit is de zuivere waarheid en dit is belangrijk. Zo hoor ik te leven en zo wil ik leven, al is het helemaal niet gemakkelijk. Als ik terugdenk aan mijn jonge jeugd, geloof ik dat vooral de gelijkenissen diepe indruk op me gemaakt hebben.

Als Jezus vandaag de dag op aarde geleefd had, zou Hij ongetwijfeld gelijkenissen verteld hebben met voorbeelden over bijvoorbeeld computers, verkeer, techniek en sport. Die onderwerpen lenen zich even goed om er geestelijke lessen mee te illustreren.

Onverwachte bijzonderheden in gelijkenissen

In veel gelijkenissen komen we onverwachte wendingen tegen of onverwachte uitkomsten. Dat is typerend voor het Koninkrijk van de Hemel, dat in veel opzichten anders in elkaar zit dan alle samenlevingsvormen van de wereld. Voorbeelden:

gelijkenis bijzonderheid
Barmhartige Samaritaan
(Lucas 10:30-37)
De leviet en de priester krijgen geen compliment voor hun weigering zich te laten verontreinigen door de gewonde man aan te raken. Ze moeten immers rein zijn om dienst te kunnen doen in de tempel. Een door de joden verachte Samaritaan wordt als voorbeeld gesteld. Barmhartigheid is belangrijker dan wettisch gehoorzamen.
Mosterdzaad
(Marcus 4:30-32)
Het Koninkrijk lijkt onbetekenend vergeleken met wereldse politieke machten, maar groeit uit tot het grootste rijk dat ooit zal bestaan.
Onkruid in de akker
(Matteüs 13:24-30)
Ook al lijkt het onkruid erg hinderlijk en schadelijk, het wordt niet verwijderd omdat dit de goede planten niet ten goede zou komen. Gelovigen leven naast ongelovigen en niet afgezonderd van ongelovigen.
Schat in de akker
(Matteüs 13:44)
De schat is een onverwachte verrassing, waardoor de akker veel waardevoller is dan hij leek. Het Koninkrijk is een geheim dat onmetelijk kostbaar en boeiend blijkt te zijn voor degenen die het ontdekken.
Verloren schaap
(Lucas 15:1-7)
De schaapherder laat de rest van de kudde alleen om dat ene afgedwaalde schaap te zoeken. Het lijkt onverstandig om zoveel energie te steken om één dwarsligger binnen het Koninkrijk te behouden. Voor het Koninkrijk is iedereen erg belangrijk, ook mensen die de weg dreigen kwijt te raken.

Doel van gelijkenissen

Gelijkenissen zijn open vensters naar het leven zoals God het bedoeld heeft: de levensstijl van het Koninkrijk. Deze levensstijl klinkt heel eenvoudig, maar lijkt in de praktijk van het dagelijks leven soms onbereikbaar en onmogelijk. De gelijkenissen zijn vaak provocerend en confronterend en plaatsen je steevast voor een morele keus: wil ik het ene of het andere doen? Als je bijvoorbeeld de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan leest, zou je daarop kunnen reageren met te denken: "Ik moet barmhartiger zijn voor mensen. Ik zal er mijn best voor doen." Dat is niet de opzet. Het gaat er in de eerste plaats om dat we de geheimen van het Koninkrijk ontdekken en in het voorbeeld van Jezus de normale levensstijl gaan zien die hoort bij het Koninkrijk, een levensstijl die bij gelovigen ontstaat door de actieve inwoning van de Heilige Geest. Die ontdekking kan de aanzet zijn tot iemands bekering, waardoor hij persoonlijk de toegang tot dat Koninkrijk ontvangt.

Toen de discipelen aan Jezus vroegen waarom Hij steeds maar weer met gelijkenissen aankwam, zei Hij:

"... Jullie mogen de geheimen van het Koninkrijk van de Hemel kennen, hun is dat niet gegeven." (Matteüs 13:11, NBV2004)

Het Koninkrijk van God is een geheim waar je niet achter komt door wereldse manieren van denken.

"Dit is de reden waarom ik in gelijkenissen tot hen spreek: omdat zij ziende blind en horende doof zijn en niets begrijpen ... Gelukkig jullie ogen omdat ze zien, en jullie oren omdat ze horen!" (Matteüs 13:13,16, NBV2004)

Met je hart luisteren naar gelijkenissen

Gelijkenissen zijn voor het verstand zo eenvoudig dat er weinig denkwerk voor nodig is om ze te begrijpen, Ze gaan als het ware voorbij aan je verstand en richten zich rechtstreeks tot je hart. Alle gelijkenissen hebben namelijk direct of indirect te maken met morele keuzen die je moet maken vanuit je geweten, een functie van je hart. Elke gelijkenis toont het contrast tussen goed en kwaad en bij elke gelijkenis maak je bewust of onbewust een keuze in je hart. Gaat je hart ernaar uit om het goede te doen? Of raak je een beetje geïrriteerd omdat de gelijkenis je de spiegel voorhoudt, waarmee je in je eigen hart kunt kijken. Het is immers niet prettig om toe te moeten geven dat je eerder geneigd bent het slechte te doen dan het goede.

Gelijkenissen laten uit je hart naar voren komen wat er in je zit en dat is precies wat Jezus wilde bereiken bij zijn toehoorders.

"Zie, deze is gesteld tot een val en opstanding van velen in Israël en tot een teken, dat weersproken wordt ... opdat de overleggingen uit vele harten openbaar worden." (Lucas 2:34,36, NBG1951)

Wie in zijn hart ervoor kiest het goede te willen doen, staat open voor de diepere dingen die Jezus te vertellen heeft en voor de openbaring van God zodat hij met zijn hart de waarheid gaan zien. Let op: het gaat niet om het begrijpen van de waarheid, maar om het zien van de waarheid met het zintuig van je geest, je intuïtie dus. Daarom zijn de gelijkenissen van Jezus zo bijzonder.

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.