6.6.2. Zelfbeeld

Wie ben ik?

Deze vraag houdt talloze mensen bezig. Je identiteit wordt voor een groot deel bepaald door:

  1. wat je doet (studie, werk, activiteiten in kerkelijke gemeente en samenleving, hobby's, vrijetijdsbesteding, sport)
  2. wat anderen van je vinden of zeggen (reputatie, aantrekkelijkheid, uitstraling, succes)
  3. wat je hebt (gezondheid, relaties, zekerheid, geld, bezit)

Je bent geneigd de meeste energie steken in het vasthouden of verbeteren van deze drie dingen, die bepalend voor je geluksgevoel. Sommige mensen lijken het beter te hebben getroffen dan anderen. Het hangt er maar vanaf onder welke omstandigheden je geboren bent en opgegroeid bent. Dat vasthouden en verbeteren van die drie identiteitsfactoren is een levenslange strijd waarbij je uiteindelijk het onderspit moet delven. Je maakt teleurstellingen en mislukkingen mee, je wordt langzaam aan ouder en dan moet je steeds meer stukjes van je identiteit prijsgeven en als je sterft ben je alles kwijt.

Kortom: het is een hopeloze strijd om vast te houden wat je kunt en zult kwijtraken.

Wat is je zelfbeeld?

Je zelfbeeld is een totaalplaatje van de manier waarop je over jezelf denkt. Als je een positief zelfbeeld hebt, dan versterkt dat je zelfvertrouwen. Als je negatief over jezelf denkt, krijg je gevoelens van minderwaardigheid en schaamte.

De laatste decennia is het ontwikkelen van een goed zelfbeeld een populair thema voor boeken, artikelen en in de media. Veel mensen verheffen het bijna als een doel op zich om een goed zelfbeeld te hebben, want zelfvertrouwen wil iedereen wel graag hebben. Dat wordt gezien als een belangrijke sleutel tot succes en populariteit. Ongemerkt kun je daarmee in de val terechtkomen van het opfokken van het trotse eigen ik!

Zelfbeeld en karakter

Er is een vrij duidelijk verband tussen iemands karakter en het beeld dat hij van zichzelf heeft.

karakteraspect  
verstandelijk Doordat zij een sterk ontwikkeld geweten hebben, vinden ze al gauw dat ze in van alles en nog wat tekort schieten. Als gelovigen vinden ze dat ze te veel zondigen en niet snel genoeg groeien in hun geloof. Verder zijn ze eerder geneigd zichzelf de schuld van iets te geven, ook wanneer dat niet nodig is. Ze vinden zichzelf gauw onhandig, weinig sportief en minder toeschietelijk in hun omgang met andere mensen waardoor ze niet gauw tot de meest populaire mensen horen.
gevoelsmatig Zij hebben eerder het tegenovergestelde probleem: zij hebben de neiging zichzelf te overschatten door hun optimistische instelling en door de populariteit vanwege hun levendigheid en spontaniteit. Doordat ze niet erg diep nadenken hebben ze een minder realistisch beeld van zichzelf. De meer zorgzame karakters onder hen kunnen ook wel last hebben van minderwaardigheidsgevoelens door misplaatste schuldgevoelens: ze vinden het moeilijk 'nee' te zeggen als hen iets gevraagd wordt en vinden daarom vaak dat ze tekortschieten tegenover andere mensen.
wilskrachtig Zij weten niet wat minderwaardigheidsgevoelens zijn want zij menen alles te kunnen (ze kunnen inderdaad ook veel!) en ze hebben eerder een winnaarmentaliteit. Daardoor kunnen ze tot zelfoverschatting komen en ze moeten oppassen om niet trots te worden.
evenwichtig Zij vinden zichzelf al gauw verbleken vergeleken bij andere typen die allemaal wel ergens goed in zijn, terwijl ze zichzelf zo gewoon, alledaags en middelmatig vinden. Ze vergeten dat hun veelzijdigheid en gelijkmoedigheid prachtige karaktereigenschappen zijn waarin ze boven alle andere typen uitblinken.

Zelfbeeld en karakteraspect

Een te positief zelfbeeld kan leiden tot narcisme, een te negatief zelfbeeld tot minderwaardigheidsgevoelens. Heel veel mensen, ook gelovigen, zijn daar mee behept.

Realistisch zelfbeeld

Laten we dit onderwerp bekijken vanuit het perspectief van Gods Koninkrijk. De sleutel tot een gezond, evenwichtig zelfbeeld kunnen we in de Bijbel vinden:

"Laat de onaanzienlijke gelovige trots zijn op zijn hoge waarde,
en de rijke op zijn nederige staat..." (Jakobus 1:9-10, NBV2004)

Wie zich aan die gouden regel houdt, is al een aardig eind op weg om een realistisch zelfbeeld te hebben. Maar je bent er dan nog niet, want de enige die precies weet hoeveel je waard bent is ... je Schepper. De Bijbel helpt je om te zien dat je vanuit jezelf (vanwege je zondige natuur) helemaal niets waard bent. Dat klinkt erg plomp, vooral als je een laag zelfbeeld hebt, maar het is goed te beseffen dat je vanwege de zonde in je leven vanuit jezelf niets hebt waar God vreugde in heeft. Het goede nieuws is dat God de wereld liefheeft en dat geldt vooral voor al die nietswaardige mensen die weer met Hem verzoend kunnen worden. Jezus vond je belangrijk en kostbaar genoeg om voor je te sterven en dat heeft Hij ook gedaan. Als je door geloof in Hem en oprechte bekering bent wedergeboren, ben je een kind van God geworden en heb je een ongekend hoge waarde voor je Schepper, door Jezus. En dat is de belangrijkste factor van een gezond en evenwichtig zelfbeeld.

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.
copyright © 2013 - voor het laatst bijgewerkt op 18 maart 2013