6.6.3. Zelfoverschatting

Narcisme

De psychologische term 'narcisme' is afkomstig van een verhaal uit de Griekse mythologie over een zekere Narcissus, die bekend stond om zijn uitzonderlijke schoonheid. Hij was zo geobsedeerd van zijn eigen uiterlijk dat hij ervan hield zijn eigen spiegelbeeld in het water te bekijken. Hij werd zelfs verliefd op zijn spiegelbeeld, maar als hij dat wilde kussen leek het te verdwijnen. Uiteindelijk stierf hij van onvervulde verlangens naar zichzelf. Er zijn allerlei varianten van dit verhaal in omloop. De algemene moraal van het verhaal is dat eigenliefde en trots tot je eigen ondergang leiden.

Vooral in deze tijd zijn er veel mensen (vooral jongeren) die een opgeklopt zelfbeeld hebben en zichzelf wijsmaken dat ze echt geweldig zijn. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat van jongeren van 16-24 jaar maar liefst 34% narcistisch gedrag vertoont. Bij ouderen is dat veel lager.

Waar komt dat vandaan? Psychologen vertellen ons dat het vooral een gevolg is van moderne opvoeding. Vroeger kregen kinderen zelden of nooit complimentjes of bevestigingen van hun ouders en onderwijzers. Dat zorgde ervoor dat veel kinderen opgroeiden met veel onzekerheid over zichzelf en met een negatief zelfbeeld. Tegenwoordig is het tegenovergestelde het geval. Ouders en andere opvoeders hebben geleerd dat je kinderen voortdurend moet bevestigen om ze meer zelfvertrouwen te geven. Voor de kleinste prestaties worden ze de hemel in geprezen en wordt er gezegd dat ze de beste van de hele wereld zijn. Het gevolg is dat jongeren gaan denken dat ze alles kunnen, zonder er veel moeite voor te doen. Ze staan niet meer zo open voor correctie en krijgen een ongezond zelfvertrouwen. En als ze na hun schoolopleiding de maatschappij ingaan, merken ze tot hun schrik dat niemand op hen zit te wachten en dat hun geweldige droom over zichzelf uiteenspat. Het is een van de redenen van de sterk toenemende vraag naar jeugdzorg. Een opgeklopt zelfbeeld is heel schadelijk voor de ontwikkeling tot volwassenheid en een grote barrière voor een gezond geestelijk leven. Het leidt tot trots, zelfzucht en individualistisch gedrag. Maar let op: vaak gaat achter een opgeklopt zelfbeeld heel wat onzekerheid schuil. Narcisme wordt vaak veroorzaakt door ouders en opvoeders; de jongeren moeten er de wrange vruchten van plukken. De balans is doorgeslagen van te negatieve naar te positieve zelfbeelden. Het is de vraag wat erger is. Wat is het toch moeilijk om in balans te blijven.

Populariteit en succes

Een andere belangrijke oorzaak van zelfoverschatting is succes of populariteit, die mensen naar het hoofd stijgt. Ze denken dat ze het helemaal gemaakt hebben door hun vlotte babbel, hun krachtige uitstraling, hun aantrekkelijke persoonlijkheid of wat dan ook. Ze ontlenen hun identiteit aan datgene wat hun populair of succesvol heeft gemaakt en meestal is dat iets aan de buitenkant van hun leven. Tegelijk is hun innerlijk vaak arm gebleven. Ze zijn daardoor heel kwetsbaar geworden. Populariteit en succes kunnen immers van de ene op de andere dag zo maar verdwijnen en wat dan?

Voor mensen die geneigd zijn zichzelf te overschatten is het van belang om zicht te krijgen op wat God van hen vindt. Wie ben je in zijn ogen? Je werkelijke waarde ontleen je aan wat God over je zegt en denkt, aan het feit dat God je kent en van je houdt. Je bent daarom niets minder, maar ook niets méér waard dan een ander.

Zonder God ben je niets,
met God ben je wat God van je gemaakt heeft.

Mensen die gewend zijn zichzelf te overschatten hebben twee problemen:

  1. Ze leven niet in de realiteit. Anders gezegd: ze hebben geen zicht op de waarheid, maar leven in een leugen. Dat kan nooit goed gaan.
  2. Ze zijn in diepste wezen trotse mensen. Zij moeten bedenken dat trots een van de dingen is waar God zich het meest aan ergert.

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.