7.4.2. Waarden

Wat zijn waarden?

Wat heeft een mens nodig om zich gelukkig te voelen? Naast behoeften moeten we het dan ook hebben over waarden. Daaronder verstaan we alles wat we waardevol vinden in ons leven en waar we betekenis aan hechten. Waarden (of gevoelswaarden) kunnen bijvoorbeeld te maken hebben met:

  • relaties
  • interesses, favoriete vrijetijdsbesteding, hobby's
  • geld, bezittingen, financiële voorzieningen, materiële dingen
  • persoonlijk welzijn (zoals gezondheid, veiligheid, zingeving)
  • morele waarden (zoals het leven, menselijke waardigheid, rechtvaardigheid, eerlijkheid, liefde, respect, zorg voor de zwakkeren)

Behoeften en waarden

Behoeften en waarden liggen in elkaars verlengde; sommige behoeften en waarden overlappen elkaar zelfs. Wat is het verschil?

  1. Je behoeften zijn tamelijk concreet en worden waargenomen door je gevoel, en hebben vooral te maken met de buitenkant van je leven (lichaam en ziel). Behoeften 'vragen' meestal om op korte termijn te worden bevredigd. Voorbeeld: je hebt dorst en dan wil je zo gauw mogelijk iets drinken.
  2. Je waarden zijn soms wat minder concreet en hebben te maken met je binnenkant van je leven, met je hart dus. Waarden zijn de uitgangspunten van je gemoed (de hulpfunctie van je gevoel op het diepere niveau van het hart) dat een waardeoordeel over iets geeft. Dat betekent: iets al of niet de moeite waard vinden (belangrijk, prettig, mooi, enzovoort). De waardeoordelen van je gemoed sporen je aan tot acties om alles wat waarde voor je heeft te verkrijgen en te behouden. Tegelijk sporen je waarden je aan om juist minder of geen aandacht te besteden aan wat je NIET de moeite waard vindt (onbelangrijk, onprettig, lelijk, enzovoort). Veel waarden zijn je hele leven lang van kracht. Een paar voorbeelden: zorg voor je gezondheid, goede vriendschappen, geloof, vrijheid.

Zie hoofdstuk 'Menselijk wezen' voor meer uitleg over begrippen als geest, hart, ziel en lichaam.

schema gevoel en gemoed

Waarden zijn heel persoonlijk en hebben zich gedurende je hele leven ontwikkeld. Bij de opvoeding worden waarden overgedragen van de ouders naar de kinderen, niet zozeer door wat ze zeggen maar door wat ze doen. Verwant aan waarden is je persoonlijke smaak en voorkeur. Het gaat dan over ook alles wat je mooi of lelijk, lekker of vies, aantrekkelijk of weerzinwekkend vindt. Ook die liggen opgeslagen in je gemoed.

Normen en waarden woorden vaak in één adem genoemd. Normen horen bij je geweten, waarden bij je gemoed. Normen zijn verstandelijk, objectief, gebaseerd op feiten en waarheden (zoals principes en Bijbelse normen), terwijl waarden heel subjectief en persoonlijk zijn (zoals persoonlijk smaak en voorkeur).

Wat zijn jouw belangrijkste waarden?

Omdat 'waarden' toch een tamelijk abstract begrip is voor de meeste mensen, wil ik je vragen drie stappen uit te voeren om uit te vinden wat jouw belangrijkste waarden zijn.

Stap 1 - Schrijf eens op een vel papier wat voor jou de belangrijkste dingen in je leven zijn. Als je dat gedaan hebt denk je misschien dat je klaar bent, maar ... dan begint het pas!

Stap 2 - Wat je DENKT dat je belangrijkste waarden zijn, wijkt nogal eens af van wat je WERKELIJKE waarden zijn. Die ontdek je als je nagaat:

  1. waar je het meest aan denkt als je je gedachten de vrije loop laat hebben
  2. waar je de meeste vrij te besteden tijd mee doorbrengt
  3. waar je het meeste vrij te besteden geld aan uitgeeft

Maak eens een tweede lijstje met waar je volgens deze drie criteria de meeste aandacht aan geeft. Let wel dat het hierbij NET gaat over allerlei verplichte zaken die de nodige aandacht vragen.

Stap 3 - Vergelijk de beide lijstjes en trek je conclusies. Als er weinig verschillen zijn, ben je een eerlijk en oprecht mens. Als er grote verschillen zijn is er een grote kans dat je jezelf permanent voor de gek houdt en dat je je anders gedraagt dan je zou willen of zou moeten. In dat geval is het de hoogste tijd om andere keuzen te maken in je dagelijkse bezigheden en bestedingen van je tijd, aandacht en geld. En hier komt de belangrijke levensles: besteed je aandacht, tijd en geld vooral aan wat WAARDE heeft.

Hoogste waarde

De hoogste waarde die de Bijbel in het voetlicht zet is naar mijn mening: het LEVEN.

  1. Het LEVEN is het grootste geschenk dat de Schepper ons gaf bij onze geboorte.
  2. Het NIEUWE LEVEN is het nog grotere geschenk dat Hij als Herschepper geeft bij de wedergeboorte.
  3. Het EEUWIGE LEVEN is het allergrootste geschenk dat Hij geeft aan trouwe gelovigen wanneer zij het aardse leven achter zich laten.

"Wat God vraagt voor een leven, is niet te betalen. De prijs van het leven is te hoog, in eeuwigheid niet op te brengen." (Psalm 49:8-9, NBV2004)

Jezus heeft zijn eigen leven gegeven (het meest kostbare in het hele heelal!) om jou en mij het nieuwe leven en het eeuwige leven aan te kunnen bieden. Er is niets te bedenken dat kostbaarder is. Uit zijn kostbare leven komt alles voort wat geestelijke waarde heeft.

Waarden van het Koninkrijk

Onder geestelijke waarden vallen al Gods geestelijke beloften en gaven, die direct verband houden met het leven dat God geeft in verbondenheid met Hem. We kunnen dan denken aan:

  • leven, nieuw leven en eeuwig leven
  • Gods liefde, blijdschap, vrede
  • gerechtigheid
  • Gods kracht, zorg en hulp
  • liefdevolle relatie met God
  • omgang met medegelovigen
  • geloofsgroei en geestelijke volwassenheid
  • dienende, zegenende liefde tegenover God en medemensen
  • getuigende levensstijl
  • geestelijke gaven, geestelijke vruchten

De belangrijkste waarden voor de christengelovige hebben allemaal te maken met het Koninkrijk van de Hemel. Daarom zei Jezus dat we ons niet moeten richten op aardse dingen, maar op die van het Koninkrijk:

"Maar zoekt eerst zijn Koninkrijk en zijn gerechtigheid en dit alles zal u bovendien geschonken worden." (Matteüs 6:33, NBG1951)

De apostel Paulus schreef:

"Want het Koninkrijk van God bestaat ... uit gerechtigheid en vrede en blijdschap in de Heilige Geest. Want wie Christus in deze dingen dient, is welbehaaglijk voor God en in achting bij de mensen." (Romeinen 14:17-18, HSV2010)

Zie ook onderwerpen 'Schat in de akker' en 'Kostbare parel' in hoofdstuk 'Gelijkenissen van Jezus'.

Hemelse schatten

Waarden van het Koninkrijk hebben eeuwigheidswaarde, omdat het gaat om zaken die ook na ons aardse leven hun waarde zullen behouden. De Bijbel heeft het dan ook wel over schatten in de hemel die oneindig veel waardevoller zijn dan aardse schatten.

"Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde: mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen. Verzamel schatten in de hemel, daar vreten mot noch roest ze weg, daar breken geen dieven in om ze te stelen. Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn. (Matteüs 6:19-21, NBV2004)

Aardse schatten worden bijvoorbeeld bewaard in gebouwen, kluizen of voorraadschuren. Geldschatten worden bewaard in de vorm van bankrekeningen en beleggingen. Maar geestelijke schatten worden bewaard in ... het hart van elke wedergeboren gelovige (Matteüs 6:21) dat een 'online verbinding' heeft met God in de hemel. Geestelijke schatten zijn geen denkbeeldige, virtuele schatten. Nee, het zijn levensechte schatten, waarvan je op aarde al een beetje kunt genieten, maar in het hiernamaals nog veel meer. Hemelse schatten hebben eeuwigheidswaarde; ze hebben alles te maken met geestelijk vruchtdragen: alles wat God in en door gelovigen kan doen gedurende zijn leven op aarde.

"Maar wij zijn slechts een aarden pot voor deze schat..." (2 Korintiërs 4:7, NBV2004)

Geestelijke schatten zijn geen privébezit, maar bedoeld om uit te delen. Want in het Koninkrijk van de Hemel maakt geven je rijker dan ontvangen (Handelingen 20:35).

Ben je opgewonden over de dingen van God, de hemelse schatten? Geen geestelijke ambitie, maar liefde is de manier om geestelijke waarden na te streven. Je waardesysteem verandert niet van de ene op de andere dag. Het gaat gelijk op met je geloofsgroei en het is afhankelijk van de radicaliteit van je toewijding. Want dat bepaalt welke aandacht je geeft aan geestelijke waarden. En door herhaaldelijke aandacht voor de waarden van het Koninkrijk wordt je waardesysteem aangepast. Jezus dwingt je niet om je waarden aan te passen, want het is een zaak van het hart. Je waardesysteem verandert als je je hart erop zet om de dingen van God de hoogste prioriteit te geven.

Aardsgericht en hemelsgericht

"Zoek je geluk bij de HEER, hij zal geven wat je hart verlangt." (Psalm 37:4, NBV2004)

De waarden van de wereld hebben te maken met de bevrediging van op jezelf gerichte verlangens: zelfrealisatie, zelfbehoud, zelfhandhaving, steeds meer krijgen, comfort en genot, enzovoort. Deze waarden geven op zijn hoogst een tijdelijk geluksgevoel. De Bijbel spoort ons aan om hemelse dingen te zoeken en te bedenken, omdat die oneindig veel waardevoller zijn dan aardse dingen:

"Als u nu met Christus opgewekt bent, zoek dan de dingen die boven zijn, waar Christus is, Die aan de rechterhand van God zit. Bedenk de dingen die boven zijn en niet die op de aarde zijn." (Kolossenzen 3:1-2, HSV2010)

Voor buitenstaanders lijkt dat onzinnig, alsof je alle plezierige dingen moet inleveren en er een saai leven voor terugkrijgt. Het tegendeel is waar. Je levert in wat geen blijvende waarde heeft, sterker nog: wat je naar beneden trekt in de richting van zonde en vernietiging. Wat je er voor terugkrijgt, geeft vrede en blijdschap voor vandaag en het behoudt zijn waarde voor eeuwig. Het zijn schatten in de hemel die nooit vergaan.

"In het korte heden moeten we ons niet vastklampen aan zaken die we in de lange toekomst niet nodig hebben." (Randy Alcorn)

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.