Start    Inhoud    Zoekmogelijkheden  

 

 

4.1.9. Verstand en geweten

 

- Verstand
- Geweten
- Diepere gedachten
- Goedkeuring of afkeuring
- Ontwikkeling van het geweten
- Verstand, geweten en geloof
- Geloofszekerheid

 

 

schema verstand en geweten  

Verstand

Je verstand is de functie van je ziel waar je gedachten zich bewegen. Met je verstand verwerk je informatie en ideeën die vanuit de buitenwereld of van binnen uit komen. Je verstand bevat twee kanten die in zekere zin elkaars tegenpool zijn en elkaar aanvullen: het analytische denkvermogen en het creatieve denkvermogen. Het analytische denkvermogen wordt ook in verband gebracht met intelligentie.

Met je analytische denkvermogen kun je:

  • gegevens sorteren, combineren en verwerken
  • conclusies trekken uit gebeurtenissen en feiten
  • kennis verzamelen
  • begrijpen wat je leest of hoort, inzicht krijgen

Met je creatieve denkvermogen kun je:

  • fantaseren, inbeelden, allerlei dingen in je gedachten voorstellen
  • kunstuitingen produceren, zoals muziek, dichtkunst, beeldende kunst
  • nieuwe dingen bedenken
 

Geweten

Je geweten is de innerlijke verstandsfunctie in je hart die je verstand motiveert en aanstuurt. Omdat hart en ziel min of meer in elkaar overvloeien is het moeilijk een grens aan te wijzen tussen verstand en geweten.

Met je geweten kun je onder meer:

  • bezig zijn met diepere gedachten en overwegingen
  • beoordelen of iets goed of slecht is, waar of onwaar, echt of onecht is
  • zonden en tekortkomingen waarnemen
  • hanteren van overtuigingen, normen en idealen
  • wijsheid ontwikkelen
 

Diepere gedachten

Een paar voorbeelden van diepere gedachten en overwegingen:

"Hij (=God) heeft een krachtig werk gedaan door Zijn arm. Hij heeft hen die hoogmoedig zijn in de gedachten van hun hart uiteengedreven." (Lucas 1:51, HSV2010)

"Nu waren daar enige van de schriftgeleerden gezeten en zij overlegden in hun harten ..." (Marcus 2:6, NBG1951)

"Er ontstond een meningsverschil onder hen over de vraag wie van hen de belangrijkste was. Maar toen Jezus de overweging van hun hart zag, nam Hij een klein kind en zette dat bij Zich." (Lucas 9:46-47, HSV2010)

De 'overwegingen in het hart' zijn gedachten waarvan je maar ten dele bewust bent. Je diepe denkvermogen is ook de plaats waar wijsheid groeit en inzicht in de belangrijke dingen van het leven.

"Vast voedsel is voor volwassenen; hun zintuigen zijn door ervaring geoefend en zij zijn in staat onderscheid te maken tussen goed en kwaad." (Hebreeën 5:14, NBV2004)

Daarmee kun je open staan of juist blind zijn voor de waarheid van God:

"... Lydia, een purperverkoopster uit de stad Tyatira, die God vereerde, hoorde toe, en de Here opende haar hart zodat ze aandacht schonk aan hetgeen door Paulus gezegd werd." (Handelingen 16:14, NBG1951)

"Tot op de dag vandaag ligt er een sluier over hun hart, telkens als de wet van Mozes wordt voorgelezen." (2 Korintiërs 3:15, NBV2004)

Het geweten is ook waar zelfgekozen domheid of levenswijsheid functioneert:

"De dwaas zegt in zijn hart: Er is geen God ..."(Psalm 14:1, HSV2010)

"Want de wijsheid zal in je hart wonen, en je kennis maakt je gelukkig." (Spreuken 2:10, GNB1996)

 

Goedkeuring of afkeuring

Je geweten is een soort innerlijk zintuig dat je helpt om onderscheid te maken tussen goed en kwaad, tussen waarheid en leugen, tussen echt en onecht. Het is als het ware de scheidsrechter en bewaker van je hart. Een goed ontwikkeld geweten spoort je aan tot moreel verantwoorde keuzes en daden. Het spoort je ook nadrukkelijk aan om eerlijk te zijn.

"... Een rechtvaardige God is Hij die hart en nieren doorproeft." (Psalm 7:10, WV2012)

De nieren (die het lichaam zuiveren van afvalstoffen) worden in de Psalmen vaak genoemd als symbool van het geweten dat ook werkt als een filter, om goede gedachten toe te laten en slechte gedachten te herkennen en weg te doen. Hier wordt het geweten dus beschreven als behorend tot het hart.

Je geweten beoordeelt alles wat in je ziel (je bewuste innerlijk) omgaat en geeft zijn goedkeuring of afkeuring op grond van je eigen normen, principes en idealen. Als je bijvoorbeeld overweegt om iets te gaan doen, zegt je geweten je of het akkoord is of juist niet. Ook nadat je iets gedaan hebt laat je geweten je weten of het goed was.

Goedkeuring door je geweten geeft vaak een tevreden gevoel. Afkeuring zorgt voor schuldbesef in je verstand, en vaak ook gevoelens van onvrede en schaamte. Je geweten beoordeelt ook jezelf als persoon. Als je jezelf positief beoordeelt versterkt dat je gevoel van eigenwaarde. Als je jezelf negatief beoordeelt, leidt dat tot een gevoel van schaamte of, als dat vaak gebeurt, tot minderwaardigheidsgevoelens.

 

Ontwikkeling van het geweten

De ontwikkeling van het geweten begint bij kinderen op de leeftijd van 3-5 jaar. Dan ontstaat langzamerhand een zeker normbesef, doordat het leert dat de ouders het ene gedrag goedkeuren en ander gedrag afkeuren.

Het is een Joods gebruik dat kinderen op 12-jarige leeftijd Bar Mitswa ondergaan, waarna ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun daden met een voldoende besef van goed en kwaad. Daarvóór waren de vaders verantwoordelijk voor het gedrag van hun kinderen. Zo'n ritueel geeft veel duidelijkheid in een gezin! Ook voor niet-Joden is het een goede zaak om kinderen vanaf ongeveer die leeftijd verantwoordelijk te stellen voor hun daden. Dat is goed voor het proces van zelfstandig en volwassen worden.

 

Verstand, geweten en geloof

Bij de bekering is het van belang om de kern van de Bijbelse boodschap te begrijpen: wie God is, wat Jezus heeft gezegd en gedaan. Als je je hart opent voor de waarheid van de Bijbel, zal je merken dat de Bijbelse boodschap iets met je doet. Dat is de werking van Gods Geest, waardoor je ertoe komt om die waarheid aan te nemen als leidraad voor je leven.

Bij je bekering speelt je geweten ook een belangrijke rol. Als je in de spiegel durft te kijken die de Bijbel je voorhoudt, ga je zien dat je in diepste wezen een ellendige zondaar bent, geen haar beter dan andere mensen. Dan ontstaat er in je geweten een gevoel van schaamte en berouw en dat is een belangrijke drijfveer om Gods vergeving te zoeken en om ernaar te gaan verlangen dat je weer met een schone lei kunt beginnen.

Na je wedergeboorte begint een levenslang leerproces van geloofsgroei. Het verstandsaspect van het geloof noemen we in Herschepping: geloofszekerheid. Het is belangrijk om een fundament van waarheid in je leven te hebben, want dat is een betrouwbare basis voor je geloofsleven. Je gaat steeds meer inzicht krijgen in wat de Bijbel heeft te vertellen en je gaat steeds meer liefde voor dit Woord van God krijgen. Vanwege de Bijbel ontwikkel je een gezonde, Bijbelse positieve manier van denken waardoor je in vrede met je omgeving en met jezelf kunt leven.

Zie ook onderwerp 'Heilige Geest en je verstand' in hoofdstuk 'Heilige Geest'.

 

Geloofszekerheid

Met je geweten leer je steeds beter het onderscheid te maken tussen waarheid en leugen. Er zijn namelijk nogal wat leugens in omloop die verbazend veel op waarheid lijken maar het niet zijn. Verder ga je steeds meer waardering krijgen voor Gods levenswet, die niet bedoeld is om je het leven moeilijk te maken, maar om de weg te wijzen naar een gelukkig makende manier van leven. Ook krijg je een steeds zuiverder geweten doordat je je zonden niet langer negeert of bedekt, maar ze steeds zo gauw mogelijk belijdt aan God. Dit gaat allemaal niet vanzelf: het is een groeiproces en hoe dichter je bij God wil leven, hoe krachtiger je zult groeien in je geloof. Dit alles is alleen mogelijk door de actieve hulp van de Heilige Geest die in je geweten werkt.

Dit wordt allemaal uitvoerig uitgewerkt in Herschepping deel 6 'Geloofszekerheid'.

 Volgend onderwerp:  4.1.10. Gevoel en gemoed 

HELPDESK

 

Beschrijving van allerlei bijzonderheden over de Herschepping Bijbelstudies.

- Wat is Herschepping?
- Achtergrond
- Vier aspecten
- Wijzigingen
- Copyright

 

 

 

 

Helpdesk

Zoekmogelijkheden
- Overzicht zoek­mogelijkheden
- Tips voor zoektermen
- Inhoudsopgave (kort)
- Inhoudsopgave (lang)
- Trefwoord index
- Bijbeltekst index

 

 

 

Helpdesk

Diversen
- PDF bestanden
- Vragen voor Bijbelkringen
- Thema's voor Bijbelkringen
- Thema's kerkelijk jaar

Herschepping Bijbelstudies - versie 3.3.